Jak nauczyć psa komendy „daj głos”: krok po kroku, razem z „cicho”

Jak nauczyć psa komendy „daj głos”: dwie metody

Szczekanie jest dla psa naturalne, więc nie wywołujesz go jak siadu, przesuwając smakołyk nad głową. Musisz poczekać, aż pies sam wyda głos, i nagrodzić go w tej właśnie chwili (Purina). Są na to dwa dobre sposoby oparte na pozytywnym wzmocnieniu i jeden, który polskie poradniki często polecają, choć ma wady.

Metoda	Na czym polega	Dla jakiego psa	Ryzyko
Łapanie zachowania	Czekasz, aż pies sam radośnie szczeknie (dzwonek, smycz, zabawka), i od razu nagradzasz	Pies, który chętnie szczeka z radości	Niewielkie, jeśli nagradzasz tylko szczekanie na komendę
Kształtowanie z klikerem	Nagradzasz najpierw każdy dźwięk, potem tylko głośniejszy, aż do szczeknięcia	Pies cichy, który rzadko szczeka	Trwa dłużej, wymaga dobrego wyczucia chwili
Celowe drażnienie	Pokazujesz smakołyk i nie dajesz, przywiązujesz psa i odchodzisz	Dla żadnego, metoda odradzana	Frustracja psa, szczekanie z wymuszania

Łapanie zachowania obywa się bez zmuszania i drażnienia psa. Przywiązanie psa i odejście, żeby szczekał za opiekunem, wywołuje za to szczekanie z frustracji, które ASPCA opisuje u psów uwiązanych albo zamkniętych (ASPCA).

Czy Twój pies w ogóle powinien uczyć się szczekać na komendę?

Nie każdy. Jeśli pies szczeka przy każdej okazji, na każdy dźwięk i każdego gościa, nagradzanie szczekania tylko pogłębi problem. Wtedy zacznij od samej komendy „cicho” i ćwiczeń wyciszających (Purina).

Zrezygnuj z „daj głos” także wtedy, gdy:

• pies szczeka ze strachu albo z niepewności, bo szczekanie jest wtedy objawem stresu, a nie zabawą,
• pies szczeka, gdy zostaje sam: według RSPCA osiem na dziesięć psów przeżywa wtedy stres, a część wyraża go szczekaniem (RSPCA),
• masz w domu kilka psów, które nakręcają się nawzajem, albo bardzo bliskich sąsiadów (Purina).

Drżenie, podkulony ogon albo oblizywanie się podczas ćwiczeń to sygnał, że pies przestał się dobrze bawić. Co jeszcze może oznaczać takie zachowanie, opisujemy przy pytaniu, czemu pies się trzęsie.

Najlepszym kandydatem jest pies, który szczeka z radości: na widok smyczy, przed rzutem piłki, w zabawie. Nagradzaj wyłącznie takie szczekanie, nigdy szczekania z lęku czy reaktywności (Purina).

Co przygotować przed pierwszą sesją

Słowo. Wybierz „daj głos” albo samo „głos”. Unikaj „szczekaj”, bo brzmi prawie jak „czekaj” i pies może je pomylić. Słowo dodasz dopiero w trzecim kroku, więc na razie tylko je ustal.

Znacznik. Kliker albo krótkie słowo „tak”. Znacznik mówi psu, za co dokładnie dostaje nagrodę. Przy szczekaniu ma to duże znaczenie, bo szczeknięcie trwa ułamek sekundy. Kliker nie jest obowiązkowy, krótkie „tak” działa równie dobrze, byle zawsze to samo słowo (Best Friends Animal Society). Jeśli pies nie zna klikera, przez jedną krótką sesję klikaj i od razu dawaj smakołyk, aż zacznie reagować na sam dźwięk.

Smakołyki. Malutkie, miękkie i pachnące, wielkości ziarna grochu. Do nauki „cicho” będą potrzebne te najcenniejsze, na przykład kawałki gotowanego kurczaka (ASPCA).

Zasada, o której polskie poradniki zwykle milczą: po każdym kliknięciu musi przyjść nagroda. Badacze z Uniwersytetu Weterynaryjnego w Wiedniu uczyli klikerem 30 psów. Jedna grupa dostawała smakołyk po każdym kliknięciu, druga tylko w 60% przypadków. Psy z drugiej grupy nie uczyły się ani trochę szybciej, a w teście nastroju wypadały bardziej pesymistycznie (Cimarelli i in., Animal Cognition 2021).

Metoda 1: łapanie zachowania krok po kroku

1. Znajdź sytuację, w której pies szczeka z radości. Dla wielu psów wystarczy sięgnięcie po smycz, ulubiona zabawka albo pokazany smakołyk, którego jeszcze nie dajesz. Jeśli nic nie działa, pobiegaj i poskacz z psem, aż się rozbawi (AKC).
2. Zaznacz jedno szczeknięcie i nagrodź. Klik albo „tak” w trakcie szczeknięcia, nie po nim, bo inaczej nagradzasz ciszę. AKC radzi łapać pojedyncze szczeknięcie, żeby pies nie uznał, że komenda oznacza serię ujadania.
3. Dodaj słowo, gdy pies zaczyna szczekać za nagrodę. Najpierw mów „daj głos” w chwili szczeknięcia. Potem coraz wcześniej, aż słowo pada przed szczeknięciem. Jeśli powiesz komendę, zanim pies wie, o co chodzi, nie powiąże jej z zachowaniem (Best Friends Animal Society).
4. Usuń podpowiedź. Mów samo „daj głos”, bez smyczy w ręce i bez widocznego smakołyka. Gdy pies czeka i milczy, wróć o krok i pokazuj smakołyk mniej wyraźnie (Battersea).
5. Dodaj gest, jeśli chcesz. Popularny gest z AKC to otwarta dłoń zwrócona do psa, w której cztery palce kilka razy stukają o kciuk, jak „gadająca” rączka.

Sesja to 5-10 powtórzeń i przerwa. Dla wielu psów szczekanie samo w sobie jest nagrodą, więc 20 nagrodzonych szczeknięć z rzędu potrafi tak psa nakręcić, że nie umie przestać (Hundeo).

Metoda 2: kształtowanie z klikerem dla psa, który rzadko szczeka

Ciche psy też mogą się nauczyć, tylko drobniejszymi krokami. Stań przed psem i pokaż smakołyk na tyle blisko, żeby go czuł. Pies zwykle zacznie proponować to, za co kiedyś dostawał nagrody: siad, waruj, łapę. Daj mu chwilę, większości psów wystarcza mniej niż minuta. Gdy wyda jakikolwiek dźwięk, pisk albo stęknięcie, kliknij i nagrodź (Best Friends Animal Society).

Plan kształtowania:

1. Przez około 5 powtórzeń nagradzaj każdy dźwięk.
2. Potem poczekaj na coś więcej: głośniejszy pisk, dłuższy dźwięk, mruknięcie.
3. Nagradzaj tylko ten nowy, wyższy poziom, aż pojawia się regularnie.
4. Podnoś poprzeczkę tak długo, aż usłyszysz szczeknięcie. Dopiero wtedy dodajesz słowo „daj głos”.

Karen Pryor, prekursorka nauki klikerem, sformułowała zasady, które tu się sprawdzają. Podnoś wymagania tak małymi krokami, żeby pies zawsze miał realną szansę na nagrodę. Ćwicz jedną cechę naraz, na przykład głośność, a nie głośność i długość jednocześnie. Gdy pies się gubi, wróć do łatwiejszego etapu. Kończ, gdy idzie dobrze (Karen Pryor Clicker Training).

Nauka może trwać kilka dni albo kilka miesięcy, a niektóre psy z natury ciche nigdy się jej nie nauczą albo nie będą lubić tego ćwiczenia (Purina). To cecha psa, nie Twój błąd. Wtedy wybierz inną sztuczkę.

Jak nauczyć psa komendy „cicho”

Bez „cicho” komenda „daj głos” jest jak włącznik światła bez wyłącznika. Część trenerów uczy „cicho” jeszcze przed „daj głos”, żeby pies od początku wiedział, że spokój też się opłaca (Best Friends Animal Society).

Najprostszy sposób wykorzystuje to, że pies nie potrafi jednocześnie węszyć i szczekać (VCA Animal Hospitals):

1. Poproś psa o „daj głos” albo poczekaj, aż szczeknie na dzwonek.
2. Podsuń mu pod nos bardzo smaczny, pachnący kąsek.
3. Gdy przestanie szczekać, żeby powąchać, powiedz spokojnie „cicho” i od razu daj smakołyk.
4. Wydłużaj ciszę przed nagrodą: najpierw 2-3 sekundy, potem 5, 10 i 20 sekund (ASPCA, Purina).
5. Każdy nowy czas powtórz około 5 razy. Jeśli pies nie wytrzymuje, skróć czas i buduj go od nowa (Battersea).

Mów „cicho” spokojnie, nie krzycz. VCA zwraca uwagę, że podniesiony głos tylko dokłada hałasu i napięcia, a pies może szczekać jeszcze bardziej. Po kilku dniach ćwiczeń zaczniesz mówić „cicho” bez smakołyka przy nosie, ale wciąż nagradzaj każdą ciszę.

Najczęstsze błędy przy nauce „daj głos”

• Spóźniony znacznik. Klik po tym, jak pies już zamilkł, uczy go ciszy, nie szczekania.
• Nagradzanie szczekania bez komendy. Pies, który szczeka na Ciebie przy misce czy przy szafce ze smakołykami, nie dostaje nic. Odwróć się albo wyjdź z pokoju (Best Friends Animal Society).
• Nagradzanie serii. Nagroda za pięć szczeknięć z rzędu uczy psa, że komenda oznacza ujadanie.
• Za długie sesje. Więcej niż 5-10 powtórzeń nakręca psa i ćwiczenie zamienia się w szczekanie z pobudzenia.
• Drażnienie zamiast łapania. Smakołyk, którego pies nie może dostać, uczy go szczekania z frustracji, a nie na komendę.
• Pominięcie „cicho”. Pies, który zna tylko „daj głos”, może w niektórych sytuacjach szczekać więcej niż przed nauką (Purina).

Szczekanie z nadmiaru energii to coś innego niż szczekanie na komendę. Jeśli pies po ćwiczeniach biega w kółko jak szalony, to raczej rozładowanie emocji, opisane przy zoomies u psa, i znak, że sesja była za długa.

Czego nie robić z psem, który szczeka za dużo

Najpierw ustal, dlaczego pies szczeka. ASPCA wyróżnia między innymi szczekanie terytorialne, alarmowe, dla zwrócenia uwagi, na powitanie, z frustracji, w odpowiedzi na inne psy i z lęku separacyjnego. Każde rozwiązuje się inaczej. Jeśli pies nagle zaczął szczekać dużo więcej, idź z nim do weterynarza, bo przyczyną bywa ból albo kłopoty ze słuchem (ASPCA, RSPCA).

Czego unikać:

• Uwagi za szczekanie, nawet od czasu do czasu. Otwarcie drzwi, głaskanie, smakołyk „na uspokojenie”, a nawet samo podejście do szczekającego psa utrwalają szczekanie (VCA Animal Hospitals).
• Krzyku i kar. Według VCA kara rzadko pomaga przy szczekaniu, a u psa, który szczeka z lęku, nasila go. Łagodna kara bywa dla psa po prostu uwagą.
• Zaciskania psu pyska. Niektóre polskie poradniki radzą przytrzymać kufę i powtarzać „cisza”. Nawet ASPCA, które dopuszcza delikatne przytrzymanie, radzi inną metodę, gdy pies się boi albo wyrywa. Smakołyk przy nosie daje ten sam efekt bez przymusu.
• Liczenia na obrożę antyszczekową. VCA zauważa, że takie obroże działają tylko wtedy, gdy pies je nosi. Większość psów szybko odróżnia, kiedy obroża jest założona, i bez niej szczeka dalej, a przy lęku zwykle nie działają wcale.

Dlaczego kary szkodzą także poza szczekaniem? W portugalskim badaniu obserwowano 92 psy z siedmiu szkół szkolenia. Psy ze szkół, gdzie dużo karano, częściej zdradzały oznaki stresu, były spięte, a po zajęciach wyraźniej rósł im poziom kortyzolu. W teście nastroju poza szkoleniem wypadały bardziej pesymistycznie niż psy ze szkół opartych na nagrodach (Vieira de Castro i in., PLoS One 2020).

Co działa zamiast tego: dużo ruchu i zajęć dla głowy, zasłonięte okno, przy którym pies pilnuje ulicy, i nauka zachowania, którego nie da się połączyć ze szczekaniem, na przykład „na miejsce” po dzwonku (Humane World for Animals). Gdy mimo to szczekanie nie słabnie, poszukaj behawiorysty pracującego metodami pozytywnymi.

Najczęstsze pytania

Ile trwa nauka komendy „daj głos”?

Od kilku dni do kilku miesięcy. Zależy to od psa, jego rasy, tego, czego już się nauczył, oraz od tego, jak regularnie ćwiczycie. Psy z natury ciche mogą się tej sztuczki nigdy nie nauczyć albo jej nie polubić (Purina).

Czy po nauce „daj głos” pies będzie więcej szczekał?

Może, jeśli choć czasem nagradzasz szczekanie bez komendy albo nie uczysz „cicho”. Pies szybko odkrywa, że szczeknięcie przynosi smakołyk, i zaczyna go używać na własną rękę. Jeśli konsekwentnie ignorujesz szczekanie bez prośby, komenda daje Ci raczej więcej kontroli nad szczekaniem.

Czy można dać klapsa psu?

Nie. Kara nie przyspiesza nauki, a odbija się na samopoczuciu psa. W badaniu Uniwersytetu Lincoln psy uczone przywołania obrożą elektryczną poprawiły się według właścicieli tak samo jak psy uczone nagrodami, za to dłużej były spięte (Cooper i in., PLoS One 2014).

Jakie są najłatwiejsze komendy dla psa?

Zwykle łatwiejsze są zachowania ruchowe, takie jak podawanie łapy. Amerykański Związek Kynologiczny (AKC) zaznacza, że szczekanie jest odruchem instynktownym, więc nauczenie go na komendę bywa trudniejsze. Mimo to „daj głos” jest na liście ponad 20 sztuczek do podstawowego certyfikatu AKC Trick Dog.

Czy pies może dawać głos, kiedy chce wyjść na dwór?

Tak, AKC podaje to jako praktyczne zastosowanie komendy. Pamiętaj, że pies, który zna „daj głos”, może szczekać przy drzwiach także o spacer albo o zabawę. Jeśli pies załatwia się w mieszkaniu, mimo że umie dać znać, sprawdź, dlaczego pies sika w domu. Alternatywą jest dzwonek przy drzwiach, który pies uczy się trącać, zanim wyjdzie się załatwić (Humane World for Animals).

Czy szczeniaka też można uczyć „daj głos”?

Można, ale u szczeniaka ważniejsze są podstawy i nauka spokoju. Szczeniak łatwo się nakręca, a nagradzane szczekanie szybko staje się jego sposobem domagania się uwagi. Bezpieczniej zacząć od „cicho” i siadu, a „daj głos” zostawić na czas, gdy pies umie się wyciszać.

Źródła

• American Kennel Club: Teach Your Dog to Speak in Four Easy Steps
• VCA Animal Hospitals: Barking in Dogs
• ASPCA: Barking
• RSPCA: Barking dogs - what can I do?
• Battersea Dogs and Cats Home: Teaching your dog to speak on command
• Best Friends Animal Society: How to Teach a Dog to Speak and Be Quiet
• Purina UK: How to teach a dog to speak
• Humane World for Animals: How to get your dog to stop barking
• Karen Pryor Clicker Training: The Ten Laws of Shaping
• Hundeo: Teach your dog to speak
• Cimarelli G. i in., Partial rewarding during clicker training does not improve naïve dogs’ learning speed and induces a pessimistic-like affective state, Animal Cognition 2021
• Vieira de Castro A.C. i in., Does training method matter? Evidence for the negative impact of aversive-based methods on companion dog welfare, PLoS One 2020
• Cooper J.J. i in., The welfare consequences and efficacy of training pet dogs with remote electronic training collars in comparison to reward based training, PLoS One 2014